Substancje zaburzające gospodarkę hormonalną budzą największy niepokój, gdy trafiają do organizmu z jedzeniem i piciem, a najmniejszy – gdy dostają się przez skórę. Wynika to z badania opublikowanego w czasopiśmie „Risk Analysis”, w którym zapytano dorosłych z Danii, Wielkiej Brytanii i USA o to, jak oceniają takie zagrożenia.

Co to są EDC i skąd się biorą

Chemikalia zaburzające gospodarkę hormonalną (EDC, od angielskiego endocrine-disrupting chemicals) to substancje, które zakłócają przekazywanie sygnałów hormonalnych w organizmie. Wiąże się je z negatywnymi skutkami zdrowotnymi, w tym z problemami z płodnością i metabolizmem oraz z wyższym ryzykiem nowotworów.

Można się z nimi zetknąć na kilka sposobów: przez pestycydy w żywności i wodzie, przez kosmetyki i środki higieny osobistej oraz przez domowy kurz, w którym osadzają się związki z mebli, elektroniki czy materiałów budowlanych. Naukowcy w większości zgadzają się, że wiele z tych substancji jest szkodliwych, ale dotąd mało wiadomo o tym, jak zwykli ludzie przekładają tę wiedzę na własną ocenę ryzyka.

Jak przebiegało badanie

Badacze z Uniwersytetu w Aarhus i Szwedzkiego Uniwersytetu Nauk Rolniczych ankietowali 1966 dorosłych: 657 osób w Danii, 657 w Wielkiej Brytanii i 652 w USA. Uczestnicy oceniali 18 codziennych sytuacji, na przykład picie z plastikowych butelek zawierających BPA, używanie kremu z filtrem z parabenami czy wdychanie powietrza z ftalanami z odświeżaczy. Oceniali m.in. poziom lęku, możliwość kontrolowania ryzyka i to, na ile jest ono dobrze poznane.

Najważniejsze wyniki:

• Liczy się droga narażenia, nie substancja. We wszystkich trzech krajach za najbardziej ryzykowne uznano jedzenie i picie, potem oddychanie, a na końcu produkty nakładane na skórę.
• Wdychanie wydaje się niekontrolowane, a kosmetyki – znajome i łatwe do opanowania. Skutki uznawano za narastające z czasem, a nie natychmiastowe.
• Więcej wiedzy to więcej obaw. Osoby deklarujące lepszą znajomość tematu uważały, że łatwiej mogą przez EDC zachorować. Sama edukacja nie musi więc uspokajać.
• Zaufanie do instytucji działa różnie. W USA i Wielkiej Brytanii większe zaufanie szło w parze z wyższą oceną prawdopodobieństwa choroby, w Danii – z niższą oceną ogólnego ryzyka.
• Różnice w stylu myślenia. Amerykanie i Brytyjczycy częściej kierowali się emocjami, Duńczycy – czynnikami rozważnymi, takimi jak wiedza i możliwość kontroli. W USA i Wielkiej Brytanii kobiety oceniały ryzyko wyżej niż mężczyźni.

Wnioski dla komunikacji zdrowotnej

Autor badania, Nick Simonsen z Uniwersytetu w Aarhus, ocenia: „Nasze ustalenia sugerują, że agencje zdrowia powinny mniej mówić o pojedynczych substancjach, a bardziej o tym, jak ludzie są na nie narażeni”. Badacze zalecają łączenie przekazu z codziennymi sytuacjami i konkretnymi krokami ograniczającymi ryzyko, a także dopasowanie komunikacji do poziomu wiedzy i zaufania odbiorców oraz do różnic między krajami.

Autorzy zastrzegają, że ankieta pokazuje stan z jednego momentu i opiera się na deklaracjach uczestników, więc nie dowodzi związków przyczynowych. Przed odpowiedziami badani dostali wprowadzenie do tematu EDC, a badanie nie mierzyło ani zachowań, ani rzeczywistego narażenia na chemikalia.

Co to oznacza dla polskiego czytelnika

Badanie nie obejmowało Polski, więc nie wiemy, czy wyniki byłyby u nas podobne. Pokazuje jednak mechanizm, który prawdopodobnie jest uniwersalny: najbardziej obawiamy się tego, co trafia do naszego organizmu przez usta, choć o rzeczywistym narażeniu nie przesądza intuicja. Poczucie ryzyka nie musi pokrywać się z faktycznym udziałem danej drogi narażenia.

Z praktycznego punktu widzenia warto pamiętać, że EDC występują w wielu miejscach naraz – w jedzeniu, powietrzu, kurzu i kosmetykach. Skoro Polska należy do Unii Europejskiej, substancje chemiczne w produktach podlegają tu wspólnym regulacjom, ale to badanie ich nie ocenia. Jeśli chcesz ograniczać kontakt z takimi związkami, sensowniej jest patrzeć na całość codziennych nawyków niż skupiać się wyłącznie na jednej kategorii produktów.

Źródło: Medical Xpress – „People worry most about hormone-disrupting chemicals in food and drink, least in skin products, study finds”